Đầu xuân 2009

Tuần trước, có một người bạn hỏi tôi là điều gì sẽ xảy ra trong vài năm tới trước tình hình khủng hoảng tài chính toàn cầu như hiện nay. Tôi bảo với anh ta rằng tôi không phải là “thầy bói” và chẳng thể đoán trước được tương lai. Nếu làm được thì tôi đã đi mua vé số để trúng thưởng hàng triệu đô rồi. Nhưng, là một khoa học gia về phần mềm, tôi nghĩ có một số xu thế cần chú ý đến (trong năm 2009 và vài năm sau đó):

1.     Công nghệ và kỹ thuật mới: Những kỹ thuật mới như các Kiến trúc Hướng Dịch vụ (Service-Oriented Architectures - SOA) có thể thay đổi cách thức phát triển phần mềm (hiện nay). SOA mang nhiều ý nghĩa liên quan đến việc phần mềm sẽ được thiết kế và hoạt động ra sao. Quan điểm Phần mềm như một Dịch vụ (Software as a Service - SaaS) cũng có một cái nhìn hoàn toàn khác về việc phát triển phần mềm với sự tập trung nhiều hơn cho phương pháp AGILE và các yếu tố liên quan đến chất lượng như tính năng phần mềm và khả năng mở rộng của nó. Đây mới chỉ là hai kỹ thuật mới, tôi chắc rằng sẽ có nhiều kỹ thuật khác nữa xuất hiện và người Kỹ sư Phần mềm cần phải theo kịp những đổi mới này.

2.     Nhiều quan ngại hơn về vấn đề An ninh Thông tin & Mạng: An ninh (thông tin) máy tính có quan hệ chặt chẽ với việc phần mềm được phát triển và kiểm thử như thế nào nhưng nhiều công ty vẫn không quan tâm mấy đến vấn đề này. Nhiều công ty nghĩ rằng tường lửa và các công cụ an ninh mạng khác có thể giúp xử lý hầu hết các nguy cơ về an toàn thông tin nhưng thật sự, vấn đề an ninh máy tính luôn bắt đầu với chuyện lập trình vì các thiếu sót trong lập trình sẽ dẫn đến những lỗ hổng lớn cho an ninh máy tính. Kỹ năng về an ninh máy tính sẽ là một kỹ năng hứa hẹn nhiều cơ hội vì hiện đang có nhu cầu rất lớn trong ngành về kỹ năng này. Nhiều công ty đã va phải những vấn đề lớn cũng như bị các mất mát tài chính do những xâm phạm an ninh mạng. Tôi đề nghị là các sinh viên trong ngành Công nghệ Phần mềm cần lấy ít nhất một lớp về An ninh Mạng.

3.     Gia công (Phần mềm): Với tình hình khủng hoảng tài chính như hiện nay, nhiều công ty ở các nước phát triển sẽ phải giảm thiểu chi phí bằng cách thuê gia công phần mềm ở các nước có chi phí thấp hơn. Tôi tin rằng ngành gia công phần mềm sẽ (tiếp tục) có nhiều nhu cầu hơn là ít đi. Câu hỏi đặt ra là liệu những công ty làm gia công phần mềm có có đội ngũ với những kỹ năng cần thiết để tận dụng được cơ hội hiếm có này hay không? Hiện nay, đa số các công ty làm gia công phần mềm đều tương đối nhỏ với khá ít những nhân viên phát triển có kinh nghiệm. Đa số đều là các lập trình viên với ít kinh nghiệm làm việc trong môi trường toàn cầu. Có thể có những lập trình viên giỏi nhưng cơ hội gia công phần mềm không phải chỉ cho việc lập trình và kiểm thử mà còn nhiều hơn thế nữa. Tôi tin rằng (sinh viên và những người đã đi làm) cần được huấn luyện nhiều hơn nữa về các kỹ năng kinh doanh và Công nghệ Phần mềm như quản lý thông tin, lãnh đạo, và làm việc nhóm. Trong một môi trường cạnh tranh toàn cầu, chỉ làm việc chăm chỉ không hẳn là làm việc khôn ngoan. Các công ty gia công phần mềm phải làm nhiều hơn vai trò lập trình để có thể thành công và cạnh tranh được với các đối thủ lớn hơn.

4.     Suy giảm kinh tế: Tình hình phát triển kinh tế chậm lại trên toàn cầu hiện nay sẽ ảnh hưởng đến mọi quốc gia. Thông thường thì khi ngân sách bị cắt giảm, chi phí cho đào tạo và huấn luyện sẽ bị cắt giảm trước. Đây là một quyết định sai lầm vì những công ty tốt nhất sẽ cần tập trung nhiều hơn nữa cho vấn đề huấn luyện để giữ cho đội ngũ của họ luôn cập nhật với kỹ thuật mới. Khi thị trường hồi phục trở lại, họ sẽ sẵn sàng theo kịp những thay đổi về kỹ thuật vì họ đã có năng lực tạo ra giá trị mới hơn là chỉ đóng vai trò hỗ trợ với những kỹ năng đã bị xem là “hàng thường” hay lỗi thời. Trong những giai đoạn khó khăn, việc đầu tư vào đào tạo và huấn luyện trong khi chờ đợi thị trường hồi phục thể hiện đường lối lãnh đạo chiến lược. Tôi hết lời đề nghị dân làm phần mềm nên học thêm nhiều hơn nữa để tiếp tục cải thiện kỹ năng.

5.     Văn phòng Ảo và Làm việc Từ xa: Xu thế này hứa hẹn tạo điều kiện cho mọi người có thể làm việc từ bất kỳ nơi nào. Thay vì phải đến văn phòng, nhân viên phát triển phần mềm có thể ngồi ở nhà sử dụng máy tính để làm việc, tránh đi lại rồi bị kẹt xe. Tất cả những gì họ cần chỉ là một đường truyền Internet có băng thông cao và ổn định. Điều này sẽ tạo điều kiện cho mọi người có thể làm việc trong một môi trường toàn cầu, người làm phần mềm có thể làm việc cho bất kỳ công ty nào từ bất kỳ nơi đâu. Tôi tin rằng nhiều Kỹ sư Phần mềm sẽ thích môi trường ảo cho phát triển phần mềm vì nó giúp cho họ có nhiều sự linh hoạt, phản ứng nhanh, và giảm thiểu được chi phí hoạt động của công ty như thuê văn phòng công sở. Với các công cụ hợp tác làm việc (qua máy tính) như gặp trực tuyến, chat room, quản lý ảo, vân vân, thì dân làm phần mềm có thể tham gia vào các dự án phần mềm trên toàn cầu với những người phát triển phần mềm ở các nước khác nhau.

6.     Đội ngũ lao động già cỗi: Một trong những mối quan ngại lớn nhất đối với các doanh nghiệp và chính phủ ở các nước phát triển (như Mỹ, Âu châu và Nhật) là tới đây, việc nghỉ hưu hàng loạt của nhiều nhân công sẽ ảnh hưởng đến trình độ hiểu biết của lực lượng lao động và làm gia giảm những lợi thế kinh tế của họ. Vấn đề này sẽ làm thay đổi tình hình tài chính của các chính phủ này (ít người đi làm hơn thì ít thuế thu được hơn) và sẽ dẫn đến sự thiếu hụt kỹ năng lao động trong nhiều ngành. Vì thế nhiều quốc gia phát triển đang phải đổi lại các bộ luật di trú của họ để có thể tuyển được nhiều nhân công có tay nghề cao hơn vào nước họ. Tôi nghĩ rằng ngành phần mềm hiện đã thiếu người có kỹ năng sẽ còn bị ảnh hưởng nặng nề hơn khi những người có tay nghề và kiến thức hiện nay đang trong độ tuổi 50-60 về hưu. Một số doanh nghiệp ở các nước phát triển đã đổi quy định bằng cách yêu cầu những người trong độ tuổi về hưu 55-65 tiếp tục làm việc với mức lương cao hơn nhằm tránh mất đi nguồn kiến thức quý báu của lực lượng này. Nhiều công ty khác gia tăng tốc độ tuyển mộ các nhân công ảo ở những nước khác để thay thế cho các nhân công hiện có. Sẽ rất thú vị nếu chúng ta có thể nhanh chóng phát triển được một đội ngũ các Kỹ sư Phần mềm có tay nghề cao để tận dụng xu thế này.

7.     Chứng nhận/Chuẩn hóa (Tay nghề): Hầu hết những người làm phần mềm ngày nay không có những kỹ năng đặc biệt cần được chứng nhận. Như các bác sĩ phải được chứng nhận tay nghề thì mới được làm việc, tôi tin rằng không sớm thì muộn, việc chứng nhận tay nghề trong ngành phần mềm sẽ trở thành một chuẩn thông thường. Nhiều công ty Mỹ đã bắt đầu lấy một số chứng nhận làm cơ sở để tuyển mộ nhân công với những kỹ năng cần đến. Mảnh bằng đại học chỉ là chìa khóa cho một vị trí khởi nghiệp trong khi chứng nhận tay nghề sẽ quan trọng cho việc thăng tiến lên các vị trí cao hơn với mức lương cao hơn. Việc chứng nhận tay nghề cũng luôn bị chi phối bởi thị trường, nếu dân làm phần mềm nhận ra được giá trị của việc chứng nhận tay nghề thì họ sẽ lấy thêm nhiều lớp huấn luyện để cải thiện kỹ năng của mình nhằm đạt được những chứng nhận tay nghề cần thiết.

Là một chuyên gia phần mềm và một khoa học gia ở Carnegie Mellon, tôi nghĩ rằng những xu thế trên sẽ bắt đầu rõ dần. Điều vẫn còn chưa rõ là nó sẽ diễn ra như thế nào và sẽ ảnh hưởng đến doanh nghiệp và ngành phần mềm ra sao. Mặc dù không có dự đoán nào là chắc chắn, nếu các Kỹ sư Phần mềm có thể nhận thức được những gì có thể sẽ xảy ra thì họ sẽ dễ dàng chuẩn bị tốt hơn cho những điều đó.